Յակոբ Յակոբեանի Արուեստը

3 փետրուար 2013-ին, կեանքէն հեռացաւ մեր ժամանակներու մեծագոյն գեղանկարիչներէն մին` Յակոբ Յակոբեան:

Հայաստանի Հանրապետութեան դափնեկիր եւ Այնթապի հայրենակցական միութեան պատուոյ նախագահ էր Յակոբ Յակոբեան:

Ծնած էր Եգիպտոս. աւարտելէ ետք Աղեքսանդրիոյ վարժարանը, յաճախած էր Մելգոնեան վարժարանը: Իր մասնագիտական ուսումը ստացած էր նախ Գահիրէի Գեղարուեստից, ապա Փարիզի Աքատեմի տը լա կրանտ Շոմիէրին մէջ:

40 տարեկանին ներգաղթած էր Հայաստան ու մինչեւ իր մահը ստեղծագործած էր հայրենիքին մէջ` դառնալով անոր երախտաւոր զաւակներէն մին:

Իր մահուան առթիւ հայ մամուլի մէջ, Հայաստան եւ սփիւռք, լոյս տեսան բազմաթիւ յուշագրութիւններ եւ յարգանքի գրութիւններ: «Ազդակ» կը հրատարակէ Յարութիւն Թորոսեանի` Յ. Յակոբեանի արուեստին նուիրուած յօդուածը, որ գրուած էր անոր 1994-ին Պէյրութի մէջ տուած ցուցահանդէսին առթիւ, «Ռոշան» պատկերասրահին մէջ:

Յարութիւն Թորոսեան եղած է մտերիմ բարեկամը Յակոբ Յակոբեանի եւ սիրահարը անոր արուեստին:

                                                             ԽՄԲ.

11 նոյեմբեր 1994-ի երեկոյեան ժամը 6:00-ին «Կալըրի Ռոշան»-ի մէջ տեղի ունեցաւ բացումը հայրենի նկարիչ Յակոբ Յակոբեանի ցուցահանդէսին, հայ եւ արաբ արուեստասէր հոծ բազմութեան մը ներկայութեան: Ցուցադրուած էին 31 իւղանկարներ, որոնք կը ներկայացնէին բնանկարներ` Հայաստանի բնութենէն, նաթիւր-մորթեր եւ մերկուհիներ:

Յակոբեան ժամանակակից հայ նկարչութեան հանրաճանաչ, լաւագոյն ներկայացուցիչներէն մէկն է: Մաս կը կազմէ Գառզուի եւ Ժանսէմի սերունդին: Սերունդ մը, որ կը յաջորդէ Մեծ եղեռնին եւ կը կրէ որբութեան կնիքը իր սրտին մէջ:

Յակոբեանի արուեստը կ՛իյնայ, յետ Բ. Համաշխարհային պատերազմի Ֆրանսիս Կռիւպերով  եւ ՊեռնարՊիւֆէյով շարունակուած թշուառապաշտութեան եւ կը յատկանշուի պատերազմի արհաւիրքներէն հալածական, մահուան մղձաւանջով ապրող մարդոց ապրումներով:

Սակայն Յակոբեանին անհատականութիւնը բոլորովին տարբեր է վերեւ յիշուած անուններէն: Ան օժտուած է բանաստեղծական խորունկ խառնուածքով եւ կը պատկանի տարբեր մշակոյթ ունեցող ժողովուրդի մը, որ լեցուն է ապրելու եւ ստեղծելու հրաշալի կենսունակութեամբ: Եթէ ապրելու ամէնէն տարրական այդ իրաւունքը` կեանքը, զլացուած է դարերէ ի վեր հայ ժողովուրդի զաւակներուն, անոնք ապաստանած են քանի մը հոգեկան ամուր կռուաններու մէջ. հաւատք, լեզու, մշակոյթ, հոն գտնելու յոյսով` սփոփանք, գոյատեւում եւ քիչ մը քաղցրութիւն: Յակոբ Յակոբեան այս երեք տուեալներուն աւելցուցած է չորրորդ մը, որ բնութիւնն է, իր պարագային` հայրենի բնութիւնը, որուն գրկին մէջ կրցած է արտայայտել իր ըսելիքները, ազատագրուիլ անցեալի բարդոյթներէն ու գտնել գոյութեան իր իմաստը:

Հոն` հայրենի բնութեան մէջ, ճաշակելէ ետք որբութեան եւ օտարութեան դառնութիւնները, սկսած է յօրինել իր տաղերը:

Տաղեր` կարօտի, ցաւի, փշոտ յիշատակներու, յոյսերու եւ առանձնութեան…

Ահա ամբողջ մթնոլորտը Յակոբ Յակոբեանի տրտմաթաթաւ նկարչութեան, որ հեռու է տխուր ըլլալէ: Ընդհակառակն, լեցուն է նրբութեամբ եւ թափանցկութեամբ: Իր խոկումի, երազի պահերը լեցուն են քաղցրութեամբ եւ ողողուած` մեղմ լոյսով մը:

Իր պաստառներու բանաստեղծական աշխարհին մէջ` ծառ, ապառաժ, ելեկտրական սիւն, լիճ կամ երկինք կը շնչեն համատարած լռութեան մը պայծառ ու նօսր օդը, հակառակ ներկայութեանը ջղուտ եւ շեշտուած գիծերու, որոնք կը հակակշռեն  մեղկութեան ամենադոյզն վտանգ եւ որպէս ցաւի հնչիւններ, անցնելով նկարիչի ենթագիտակցութեան բաւիղներէն, կը վերածուին խիզախումի, խռովքի:

Ամէն տեղ են անոնք, պաստառի ամբողջ տարածքին, որպէս համադրումի միջոցներ, ենթասիւներ եւ ի վերջոյ գործը ճարտարապետական կառոյցի վերածողներ:

Ամէն առարկայ իր գոյութեանը իրաւունքը կը ստանայ գիծով, կը բացատրուի անով` վերածուելու համար գիծեր կազմուած աշխարհի մը:

Այգիներուն մէջ դիտեցէք որթատունկի ճիւղերուն իբրեւ յենարան ծառայող սա ցողերը, որոնք կը դիմադրեն ջարդի պատրաստուող ասպետներուն: Տերեւներու եւ ճիւղերու խիտ հիւսուածքին մէջ իրար մկրատող, իրարու բախող գիծերը աւելի քան «ահաւոր» են:

Եւ այսպէս, ամէն երեւոյթ, ուշադրութեան յանձնուած կամ ծածուկ, արուեստագէտը կը բացատրէ գիծերու լեզուով: Եւ այս բոլորը` այնպիսի ձեւով մը, որ կարծէք խուսափած ըլլան իր ուշադրութենէն եւ մաս կազմեն այն ապրելու ցաւին, որ կը յայտնուի ամէն առիթով, եւ որ նստած է արուեստագէտի հոգիին խորքը:

                                      ***

Անկասկած որ Յակոբ Յակոբեանի բանաստեղծական էութեան անբաժանելի մասերն են բնազանցութիւնն ու գերիրապաշտութիւնը, որոնց շնորհիւ իր պատգամը աւելի շօշափելի եւ ազդու կը դառնայ: Ակնդիրը կ՛անդրադառնայ, որ հոգեպարար տեսարանները լոկ գեղեցկութիւններ չեն, այլ միջոց մը` հասնելու մարդ արարածին ներքին ծալքերուն: Ի վերջոյ, արուեստագէտին համար պատրուակներ են բոլոր նիւթերը, եւ բուն նպատակը կը մնայ մարդը իր բարդ ապրումներով:

Որքան ալ նկարիչը սիրէ անակնկալի, անսպասելիի պահեր ստեղծել որոշ գործերու մէջ, ձեռնոցներ` ծաղկամանի մը դպչող, մանըքեններ` ապառաժներու միջեւ, լիճի մը եզրին, առանց մարմնի մարդակերպ հագուստներ եւ այլն, չենք կարծեր, որ միայն մեր հետաքրքրութիւնը սրելու կը ծառայեն:

Յակոբեանի իւրաքանչիւր գործը մարդկային խղճմտանքին յանձնուած պատգամ մըն է եւ ջուրին մէջ նետուած քարի մը պէս կը մեծնայ տակաւ:

                                       ***

Յակոբեանի նկարչական լեզուն յաւիտենական նկարչութեան լեզուն է, ան, որ ծանօթ է քարայրներէն մինչեւ ԺԹ. դարու աւարտը, եւ որ Ի. դարուն տուած է Պրաքի, Տալիի եւ Փիքասոյի նման տիտաններ (կապոյտ, վարդագոյն եւ հսկաներու շրջանը):

Այն, զոր Լէոնարտօ կոչած է «մտային» (մանթալէ):

Յակոբեանին նկարչութիւնը էապէս գծային է եւ ունի բարձր մակարդակ: Տեւապէս` կատարելութեան ձգտող: Լաւագոյնս կը գործածէ դասական նկարչութեան կանոնները, որոնք հիմնուած են բնութեան յաւիտենական օրէնքներուն վրայ. հեռաւորութիւն, ծաւալներու գործածութիւն, առանց ծանր զանգուածներու մէջ իյնալու` ամուր գծագրութիւն, նուրբ եւ զուսպ, մոխրաւուն գոյներ:

Բնութենէն առնուած տեսարանները կամ երեւոյթները Յակոբեան կը զտէ, կը վերակազմակերպէ, կը յղկէ եւ կու տայ անձնական իր կնիքը իւրաքանչիւր առարկայի` հասցնելով զանոնք բիւրեղացման: Յակոբեան կը սիրէ գոյնի հարթ քսուածքը, սակայն, ի պահանջել հարկին, կը գործածէ նաեւ ստուերը, միշտ պահելով մակերեսի մաքրութիւնն ու թեթեւութիւնը:

Կ՛ուզէ, որ ամէնէն յետին մանրամասնութիւնն անգամ հնազանդի իր օրէնքներուն, պահէ իր տեղն ու կշռոյթը պաստառին վրայ: Ո՛չ մէկ պատահականութիւն, ո՛չ մէկ զիջում: Կ՛ուզէ, որ իր պաստառները ողողուած ըլլան մեղմ ու ծփացող երանգներով եւ ունենան ապակիի մը թափանցիկութիւնը: Որքան ալ իր էութիւնը կրէ տագնապներ ու յուսախաբութիւններ, ան կ՛ուզէ ըլլալ զուսպ, անխռով եւ ներդաշնակ:

Յակոբեան զինուած գիտութեամբը արուեստի գաղտնիքներուն` կը յաջողի առինքնել ակնդիրը, տեւապէս  զգուշանալով պատմողական երեւոյթներէ, արտայայտելու համար անսահման սիրոյ իր երգը` ձօնուած կեանքի գեղեցկութեան, տրտմութեան:

                                       ***

Յակոբեան մարդը ազնուագոյն զգացումներու տէր էակ մըն է: Կ՛ապրի իր ժողովուրդին ցաւերով եւ յաջողութիւններով: Կը դիտէ աշխարհը որպէս բիրտ իրականութիւն մը, ուր գոյութիւն չունին այն բոլոր բարոյական ազդակները, որոնցմով դաստիարակուած է իւրաքանչիւր քաղաքակիրթ մարդ:

Կեանքին կը նայի անսահման սիրով, սակայն` առանց պատրանքներ սնուցանելու: Իր առօրեայ հացի պայքարին կը միացնէ այն անանուն բանաստեղծութիւնը, որ կը կոչուի անհասանելի կարօտ:

Յակոբեանի նկարչական հաւատամքը իզմերէ հեռու է, հակառակ անոր որ կը հետեւի եւ տեղեակ է կերպարուեստի միջազգային անցուդարձերուն. իր հաւատամքը կը հիմնուի պարզ իրականութեան մը վրայ. առանց սիրոյ, առանց մարդու գեղեցիկ երազներուն` չկայ ճշմարիտ արուեստ:

Յակոբ Յակոբեան բախտաւոր այն սփիւռքահայ արուեստագէտն է, որ ներգաղթելով Հայաստան` իր հայրենիքին մէջ դարձած է հանրածանօթ, պատկառազդու եւ սիրուած անուն մը:

ՅԱՐՈՒԹԻԻՆ ԹՈՐՈՍԵԱՆ

«Դիտանկիւնէս»

18 նոյեմբեր 1994

Share This Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)