«ՀՄԸՄ-Ի ՇԵՓՈՐԱԽՈՒՄԲԻ ԹՄԲՈՒԿԻ ԱՄԷՆ ՄԷԿ ՀԱՐՈՒԱԾՈՎ ԻՄ ՄԷՋՍ ԿԸ ԿԵՆԴԱՆԱՆԱՅ ՄԵՐ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԻ ԱՄԲՈՂՋ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ» Կ՛ԸՍԷ Գ. ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

Պուրճ Համուտի 65-ամեակի տօնակատարութիւն. «Յ. Տ. Մելքոնեան» թատերասրահ

ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան նախկին ատենապետ Գառնիկ Մկրտիչեան փոքր տարիքէն մաս կազմած է ՀՄԸՄ-ի Պուրճ Համուտ մասնաճիւղի գայլիկական խումբին եւ կը հաւատայ, որ ՀՄԸՄ-ի սէրն ու ՀՄԸՄ-ականի թրծումը իր մէջ եկած է այդ գայլիկական օրերէն: Դժբախտաբար չէ կրցած մնալ սկաուտական շարքերուն մէջ` իր հօր անակնկալ կորուստէն ետք, որ ծանր ազդած է անոր կեանքին վրայ:

 

Բայց եւ այնպէս երիտասարդական տարիներուն վերամիացած է ՀՄԸՄ-ի ընտանիքին` այս անգամ կազմակերպական աշխատանքներուն ճամբով, եղած է ՀՄԸՄ-ի Պ. Համուտ մասնաճիւղի զանազան յանձնախումբերու, ինչպէս նաեւ Շրջանային վարչութեան յանձնախումբերու անդամ:

Երիտասարդ տարիքին աշխատակցած է ՀՄԸՄ-ի այդ տարիներու մեծերուն հետ, ինչպէս Վարդգէս Տէր Կարապետեանի, տոքթ. Միսաք Արզումանեանի, Երուանդ Տեմիրճեանի, Կարօ Թիւթիւնճեանի եւ Յովհաննէս Տէր Յարութիւնեանի,նաեւ ցարդ ՀՄԸՄ-ի մէջ աշխուժ երէց անդամներէն Բիւզանդ Թորիկեանի եւ նման վաստակաւոր անձերու հետ, որոնք ո՛չ միայն Լիբանանի եւ Միջին Արեւելքի մէջ ունէին իրենց դերակատարութիւնը, այլ ամբողջ ՀՄԸՄ-ի համագաղութային կառոյցին ռահվիրաներն էին: «Այս եղբայրները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են իմ վրաս որպէս ՀՄԸՄ-ական», կ՛ըսէ Գ. Մկրտիչեան:

1980-ական թուականներէն ի վեր ան մասնակցած է Լիբանանի մէջ բոլոր ներկայացուցչական ժողովներուն եւ ընդհանրապէս նախագահած է անոնց:

Աթէնքի 1991-ի ՀՄԸՄ Պատգամաւորական ժողով ընկ. Հրայր Մարուխեանի հետ

ՀամաՀՄԸՄ-ական 8-րդ բանակումի բացման առթիւ խօսք արտասանած պահուն Բիւրականի մէջ, Հայաստան

1991-էն ի վեր մասնակցած է ՀՄԸՄ-ի Պատգամաւորական Ընդհանուր ժողովներուն եւ երկու անգամ ինք ընտրուած է նախագահ:

1999-ին ընտրուած է ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան անդամ, 2003-ին վերընտրուած է այս անգամ ատենապետի պաշտօնով:

2003-ին ՀՄԸՄ-ի Պատգամաւորական ժողովը յաջորդող քառամեակը հռչակեց կազմակերպական քառամեակ: Գ. Մկրտիչեան այս իմաստով իր մեծ ներդրումը ունեցած է` այցելելով ՀՄԸՄ-ի կազմակերպական կառոյց ունեցող շրջանները ըլլան անոնք մեկուսի կամ շրջանային մակարդակով: Այս մասին խօսելով` ան կ՛ըսէ, թէ «բոլոր շրջաններն ալ իրենց առանձնայատկութեամբ մեծապէս տպաւորած են զիս. ինծի համար մէկ բան յստակ է, թէ ո՛ւր որ կայ հայութիւն, հոն անպայման կայ ՀՄԸՄ»:

«ՀՄԸՄ-ը որպէս միութիւն կը գործէ նոյն ձեւով եւ նոյն ոճով` յարմարելով իւրաքանչիւր երկրի պայմաններուն»:

Այս առիթով ան կը պատմէ հետեւեալ դրուագին մասին.

«Տարիներ առաջ մօտիկ ընկերներէս Երջօ Սամուէլեան (այժմ ազգային բարերար, որուն անունով կը կոչուի նաեւ Պուրճ Համուտի Ազգային առաջնորդարանի սրահը) խնդրեց ինձմէ, որ սկաուտական լման տարազ մը ուղարկեմ Չինաստան, եւ ես փափաքը կատարեցի: Ամիսներ ետք երբ Չինաստան կը գտնուէի իր իսկ հրաւէրով յանկարծ պարզուեցաւ դիմացս երեւոյթ մը. երբ մենք կը մտնէինք իր գործարանը, մուտքին կար եռագոյն կամար, որուն տակէն պէտք է անցնին հայ կամ օտար բոլոր այցելուները: Երկաթէ մեծ դուռը բացուեցաւ, աչքերուս չհաւատացի, երբ տեսայ չորս սկաուտներ լրիւ տարազով` բարեւի կանգնելով մեզ կը դիմաւորեն: Կը ժպտիմ հետաքրքրական այս երեւոյթին դիմաց, բայց միւս կողմէ կը տեսնեմ պուրճ համուտցի ընկերոջս այն ապրումը, որ ինք իր կեանքի պայմաններու բերումով թէեւ ինկած է այդ ափերը, բայց ո՛չ մոռցած է Եռագոյնը, ոչ ալ ՀՄԸՄ-ի սկաուտութիւնը:

Չինաստան. ձախէն աջ Երջօ Սամուէլեան, Գ. Մկրտիչեան, չինացի սկաուտներ, եղբ. Հայկ Աշգարեան

«Չինաստանի մէջ կարելի չէր ուրիշ երկրի մը դրօշակը ծածանիլ տալ, բայց իր նպատակը իրագործելու համար մտածած էր փլասթիքէ կամարով ծածկել մուտքը, ներքին գրեթէ բոլոր կահաւորումը Եռագոյնի երանգներով ըրած է, իսկ պահակները, որոնք չինացի էին, հագած էին ՀՄԸՄ-ի սկաուտի տարազը. ինք այսպիսով կը զգար, որ այդ մարդիկը ՀՄԸՄ-ական զինուոր էին: Հետեւաբար համոզուած եմ, որ հայ մը ինքզինք միշտ հայ կը զգայ, ուր որ գտնուի եւ հոն անպայման ՀՄԸՄ-ը կը գտնուի», ըսաւ Գ. Մկրտիչեան:

Ան համոզուած է, որ ՀՄԸՄ-ականները կ՛ունենան նոյն մտասեւեռումները. այս գծով ան պատմեց.

«ՀՄԸՄ-ի Պուրճ Համուտի 60-ամեակն էր եւ ես 60-ամեակի Կեդրոնական մարմնի անդամ էի, Երուանդ Տեմիրճեանի, Պետրոս Վէքիլեանի, Վարուժան Գէորգեանի, Հայկ Աշգարեանի եւ ուրիշներու հետ: Յանձնախումբը ուզեց զանազան ձեռնարկներու նախագահութիւնը վստահիլ ՀՄԸՄ-ական եղբօր մը, բազմիցս փնտռտուքներէ ետք կեդրոնացանք Կարպիս Հարպոյեանին վրայ: Դիմեցինք իրեն, ան առանց վարանելու ընդունեց մեր առաջարկը, եւ մենք անցանք գործի: Մանրամասնութիւնը շատ երկար է, սակայն զիս տպաւորած է այն, որ ձեռնարկներու աւարտին Երուանդ Տեմիրճեան արդէն հիւանդութեան պատճառով անկողին ինկած էր եւ դժբախտ զուգադիպութեամբ մը ճիշդ ճաշկերոյթի օրը ան մահացաւ: Հետեւաբար մենք յետաձգեցինք սոյն ձեռնարկը: Մեր յանձնախումբին նպատակակէտն էր վերանորոգել Պուրճ Համուտի ակումբը:

«Երուանդ Տեմիրճեանի մահէն ետք, երբ նորոգուեցաւ ակումբը եւ սրահին բացումը տեղի պիտի ունենար, սրահը պիտի անուանուէր Կարպիս Հարպոյեանի հօր Գէորգ Հարպոյեանի անուամբ: Երբ Կ. Հարպոյեանի գրասենեակը կ՛ուղղուէի, մտածեցի, որ փորձեմ զայն համոզել կամ գէթ ինչ որ ձեւով մը դժուար էր ըսել առաջարկել, որ սրահը անուանուի Երուանդ Տեմիրճեանի անունով` յարգելով անոր յիշատակը:

Աթէնքի մէջ դիւանական ժողով Կեդրոնական վարչութեան կազմին հետ. նկարին մէջ կ՛երեւի ողբացեալ եղբայր Կարօ Թիւթիւնճեան

«Երբ գրասենեակ մտայ Կ. Հարպոյեան ոտքի ելաւ եւ ձեռքս սեղմելով կանխեց զիս ըսելով, թէ ինք որոշած է իր հօր անունով չկոչել սրահը, որովհետեւ արդէն իսկ անոր յիշատակը անմահացնելու համար վարժարան մը անուանած էր անոր անունով եւ փոխարէնը զայն անուանել Երուանդ Տեմիրճեանի անունով: Այդ վայրկեանին ունեցայ սրտի անհուն գոհունակութիւն, որովհետեւ առանց իրարու կարծիք առնելու նոյն բանին մասին մտածած էինք: Այսպիսով վաղամեռիկ եղբօր մահուան յիշատակին սրահը անուանուեցաւ «Երուանդ Տեմիրճեան» սրահ: Բացման օրը բոլոր ՀՄԸՄ-ականներուն ցնծութիւնը անսահման էր:

«Ինծի համար ՀՄԸՄ-ը հոգեկան ապրում մըն է եւ մինչեւ օրս շեփորախումբի թմբուկի ամէն մէկ հարուածով իմ մէջս կը կենդանանայ մեր ժողովուրդին պատմութիւնը», կը շեշտէ Գ. Մկրտիչեան:

Պատմելով 2002 թուականին Բիւրականի մէջ տեղի ունեցած ՀամաՀՄԸՄ-ական եօթներորդ Ընդհանուր բանակումէն դրուագ մը ան կ՛ըսէ.

«Իբրեւ ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական վարչութեան անդամ սքանչելի երեւոյթ մը տպաւորած է զիս` տեսնելով տարբեր երկիրներէ 650 քոյր եղբայրներ հաւաքուած են հայրենիքի մէջ Արագածի լանջին իրենց բանակումը կատարելու:

«Սոյն բանակումին առաւօտեան դրօշակի արարողութենէ ետք պէտք էր որ Կեդրոնական վարչութենէն եղբայր մը իր պատգամը փոխանցէր:

«Առաւօտ մը, երբ պատգամ տալու հերթը իմս էր ներշնչուած եւ այնքան հարազատ ամբողջ սրտովս եւ մեծ յուզումով խօսքս ուղղելով բանակողներուն ըսի.-

«Դուք այդքան հպարտ պէտք է զգաք ունենալով այդ սքանչելի առիթը, որ ձեր ետին կանգնած ունիք Արագած լեռը, իսկ ձեր դիմաց կը կանգնի Արարատ լեռը: Դուք բախտաւոր սերունդ մըն էք, երբ ձեր պատուի առը կը կատարէք Եռագոյն դրօշին ներքեւ անկախ Հայաստանի մէջ:

«Մենք որպէս ձեր նախորդ սերունդը այս բոլորը երազած էինք եւ Պուրճ Համուտի դաշտին մէջ Արարատը խաւաքարտի վրայ գծելով կը տողանցէինք անոր առջեւ` որպէս հայկական բանակ: Այսօր դուք կը տողանցէք Հայաստանի մէջ հայրենիքի բանակին կողքին Եռագոյն դրօշին որպէս հետեւորդներ:

«Դուք ձեզի պէտք է զգաք բախտաւոր սերունդ:

«Ես կը հաւատամ, որ ՀՄԸՄ-ը սփիւռքի մէջ գործած է որպէս մարզական նախարարութիւն, ինչպէս Համազգայինը` որպէս մշակոյթի նախարարութիւն եւ ՀՕՄ-ը` որպէս ընկերային հարցերու նախարարութիւն: Մեզի այդպէս դաստիարակած են, մենք չունէինք պետութիւն, սակայն ազգային իմաստով եթէ մեր եկեղեցիները եղած են իրենց առաջնորդով եւ քաղաքական ժողովներով մեր պետութիւնը, մեր միութիւններն ալ եղած են այդ պետութեան նախարարութիւնները», կ՛ընդգծէ Գ. Մկրտիչեան:

Խօսքը ուղղելով ներկայ սերունդին` ան ըսաւ, որ վերջին շրջանին համաշխարհայնացումը նոր սերունդը հետզհետէ հեռու կը պահէ նմանօրինակ գործունէութիւններէ, ուստի մեր աշխատանքը պէտք է ըլլայ հաւաքել այդ տղաքն ու աղջիկները, զանոնք համախմբել միութեան դրօշին տակ, շեշտելով, որ անոնք պարզ սկաուտ կամ պարզ մարզիկներ չեն, որ միայն ֆութպոլ կամ պասքեթ կը խաղայ կամ կը տողանցէ դաշտերուն վրայ, անոնք ազգային նկարագիր են, հայ են եւ այդ ոգին պէտք է զարգանայ անոնց մէջ մինչեւ ՀՄԸՄ-ի երազներէն մին` ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի տեսլականը իրականանայ եւ Եռագոյն դրօշը ծածանի Արարատի գագաթին:

«Վա՛յ այն օրուան, երբ դառնանք ակումբ (քլապ), ինչ որ մեր շուրջը շատ են այսօր, բայց մենք միութիւն ենք, ՀՄԸՄ ենք եւ այդ միութեան պէտք է գուրգուրանք մեր աչքին լոյսին պէս», հաստատեց Գ. Մկրտիչեան:

«Կեդրոնական վարչութեան ատենապետութեան օրերուս Սուրիոյ շրջանէն առաջարկուեցաւ Առաքել Թէրզեանի անունը` որպէս արտակարգ շքանշանակիր դառնայ: Այն քիչ եղբայրներէն էր, որոնք սուրիահայ գաղութի ապրած դաժան ու ծանր օրերուն մնացած էին Սուրիոյ մէջ: Լսած էի, որ ան եղած էր հօրս դաստիարակը որպէս ՀՄԸՄ-ական եւ այլ աշխատանքներու մէջ, չէի կրնար մերժել այդպէս վաստակաշատ եղբօր մը շքանշանը եւ ինծի համար մեծ ուրախութիւն էր զայն պարգեւատրել իմ ձեռքովս, նաեւ այդ որոշումին մէջ եւս դերակատար ըլլալով:

«Սուրիոյ շրջանի Կեդրոնական վարչութեան անդամը համեստութեամբ առիթը տուաւ ինծի (հակառակ անոր, որ իր իրաւունքն էր) պարգեւատրումը կատարելու: Կատարեցի եւ բեմէն յայտարարեցի, որ այս է ՀՄԸՄ-ը: Այն անձը, որ 40 տարի առաջ դաստիարակած էր հայրս, որմէ առած եմ իմ կրթութիւնս, որպէս մարդ, ապա որպէս ՀՄԸՄ-ական այսօր պատիւը կ՛ունենամ այդ անձնաւորութեան տալու ՀՄԸՄ-ի բարձր շքանշաններէն մին արտակարգ շքանշանը: Յուզումով եւ հոգեկան բարձր գոհացումով իջայ բեմէն. ամբողջ Կեդրոնական վարչութեան աշխատանքներուս ընթացքին այս մէկը եղաւ հազուագիւտ երեւոյթներէն մին», վերյիշեց ան:

Շարունակելով, Գ. Մկրտիչեան կրկնեց, ինչ որ օրին բեմէն յայտարարած է, թէ` այս է ՀՄԸՄ-ը, սերունդէ սերունդ փոխանցումը, որ կու տայ հոգեկան  գոհունակութիւն, հպարտութիւն եւ պատիւ:

«Իմ խօսքերէս մէկուն մէջ յիշած էի նախապէս որ դուք տեսա՞ծ էք կամ լսա՞ծ էք հայկական իրականութեան կամ այլ կազմակերպութիւններու մէջ, թէ կայ հաւաքականութիւն մը, որ մեծ հայրը, հայրը եւ թոռնիկը կ՛եղբայրանան եւ իրարու եղբայր կը կոչեն: Չկայ: Այդ միայն կայ ՀՄԸՄ-ի շարքերուն մէջ, որոնք եկած են անցեալէն, կու գան այսօր եւ պիտի գան վաղը դարձեալ», եզրափակեց Գ. Մկրտիչեան:

ՀՄԸՄ-Ի ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ՎԱՐՉՈՒԹԵԱՆ
ՔԱՐՈԶՉԱԿԱՆ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲ

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES